Hợp tác ASEAN+3
08:17 14/08/2020

Khuôn khổ hợp tác ASEAN+3 được hình thành vào năm 1997 (Ku-a-la Lăm-pơ) với việc họp Cấp cao không chính thức lần đầu tiên giữa ASEAN với Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, và được chính thức hóa năm 1999 với việc thông qua Tuyên bố chung về Hợp tác Đông Á lần thứ nhất (Ma-ni-la, 28/11/1999). ASEAN+3 ra đời xuất phát từ nhu cầu hợp tác của các nước khu vực nhằm đối phó với tác động của khủng hoảng tài chính khu vực năm 1997.

Cấp cao ASEAN+3 lần 9 (Ku-a-la Lăm-pơ, 12/2005) ký Tuyên bố chung về Hợp tác Đông Á, khẳng định lại mục tiêu và định hướng cho tiến trình ASEAN+3. Theo đó, mục tiêu lâu dài của hợp tác Đông Á là xây dựng cộng đồng Đông Á; ASEAN+3 là công cụ chính trong việc xây dựng cộng đồng Đông Á, với ASEAN đóng vai trò động lực; tổ chức Cấp cao ASEAN+3 hàng năm nhân dịp Cấp cao ASEAN; thúc đẩy và tăng cường việc thực hiện các biện pháp ngắn hạn, trung hạn và dài hạn của Nhóm nghiên cứu Đông Á (EASG).

Cấp cao ASEAN+3 lần thứ 11 (Singapore, 11/2007) thông qua Tuyên bố chung lần thứ hai về Hợp tác Đông Á và Kế hoạch Công tác ASEAN+3 giai đoạn 2007-2017. Tuyên bố chung khẳng định lại mục tiêu lâu dài của Hợp tác ASEAN+3 và Đông Á là hướng tới xây dựng cộng đồng Đông Á; với ASEAN+3 là công cụ chính và ASEAN đóng vai trò chủ đạo; các khuôn khổ hợp tác ASEAN+1, EAS và ARF mang tính bổ trợ; tiếp tục tăng cường hợp tác ASEAN+3 trên các lĩnh vực chính trị-an ninh, kinh tế-tài chính, năng lượng và phát triển bền vững, văn hoá-xã hội và hợp tác phát triển.

Bản Hướng dẫn Thực hiện Tuyên bố chung lần thứ hai về Hợp tác Đông Á và Kế hoạch Cộng tác ASEAN+3 đã được phê duyệt tại Hội nghị Tổng vụ trưởng ASEAN+3 lần thứ 13 vào 03 tháng 07 năm 2009 tại Xơ-un, Hàn Quốc.

Triển khai quyết định Hội nghị Cấp cao ASEAN+3 lần thứ 13 tháng 10/2010 tại Hà Nội về việc thành lập Nhóm Tầm nhìn Đông Á lần II ((EAVG-II), Hội nghị Ngoại trưởng ASEAN+3 lần thứ 12 ngày 21 tháng 07 năm 2011 tại Bali, Indonesia đã thông qua Điều khoản tham chiếu (TOR) thành lập Nhóm EAVG-II. Cuộc họp đầu tiên của các EAVG II được tổ chức vào ngày 20-22 tháng 10 năm 2011 tại Xơ-un, Hàn Quốc.

Sau gần 10 năm hợp tác, ASEAN+3 đang phát triển nhanh cả về chiều rộng và chiều sâu. Hợp tác ASEAN+3 được tiến hành thông qua 60 cơ chế hợp tác (1 Cấp cao, 16 cấp Bộ trưởng, 21 cấp Quan chức cao cấp, 2 cấp Tổng Vụ trưởng, 18 cấp chuyên viên và 2 cuộc họp kênh khác) trong 22 lĩnh vực, gồm chính trị-an ninh, chống tội phạm xuyên quốc gia, kinh tế, tài chính-tiền tệ, nông nghiệp-trồng rừng, năng lượng, khai khoáng,  du lịch, y tế, công nghệ thông tin, phúc lợi xã hội, giảm nghèo và phát triển nông thôn, quản lý thiên tai, thanh niên, phụ nữ, thông tin, giáo dục và các vấn đề khác. Một bộ phận theo dõi và điều phối hợp tác ASEAN+3 đã được lập tại BTK/ASEAN (12/2003).

Hợp tác chính trị-an ninh

Hợp tác chính trị-an ninh giữa các nước ASEAN+3 được tiến hành thông qua các cơ chế đối thoại và tham vấn thường xuyên ở Cấp cao, Bộ trưởng, Quan chức cao cấp (SOM) và Nhóm công tác.

Cuộc họp lần thứ nhất SOM tham vấn ASEAN+3 về tội phạm xuyên quốc gia (SOMTC+3) được tổ chức tháng 6/2003 tại Hà Nội. Cuộc họp lần thứ nhất Bộ trưởng ASEAN+3 về Tội phạm xuyên quốc gia (AMMTC+3) (Băng Cốc, 10/1/2004) đã thông qua Kế hoạch hành động hợp tác về tội phạm xuyên quốc gia trong 8 lĩnh vực, gồm khủng bố, vận chuyển ma túy, buôn người, cướp biển, buôn lậu vũ khí, rửa tiền, tội phạm kinh tế quốc tế và tội phạm mạng.

Cuộc họp AMMTC+3 lần thứ 3 (Bru-nây, ngày 7/11/2007) xây dựng các chương trình hợp tác cụ thể trong 8 lĩnh vực hợp tác. Mỗi lĩnh vực sẽ được phụ trách bởi một “quốc gia đầu tàu” (lead shepherds) từ ASEAN và được các nước +3 hỗ trợ. 

Cuộc họp AMMTC+3 lần thứ 4 được tổ chức vào 18 tháng 11 năm 2009 tại Siem Reap, Campuchia. Các Bộ trưởng kêu gọi cam kết lớn hơn và thực hiện nhanh chóng hơn các cơ chế hợp tác hiện có giữa ASEAN và các nước +3 để đối phó với vấn đề tội pham xuyên quốc gia. Hơn nữa, Kế hoạch Công tác chống Tội phạm Xuyên quốc gia ASEAN+3 cần được triển khai để thực hiện Tuyên bố chung thứ hai về Hợp tác Đông Á xây dựng trên nền tảng hợp tác ASEAN+3.

Tại Hội nghị AMMTC+3 lần thứ 5 vào ngày 12 tháng 10 năm 2011 tại Ba-li, Indonesia, các Bộ trưởng đã giao cho các quan chức cao cấp thúc đẩy triển khai các dự án cụ thể, đảm bảo thực hiện Kế hoạch công tác ASEAN+3 về chống tội phạm xuyên quốc gia. Hội nghị AMMTC+3 lần thứ 6 sẽ được tổ chức vào tháng 11 năm 2013 tại Viêng Chăn.

Hai bên nhất trí tăng cường hợp tác thông qua Hội nghị ASEAN+3 về vấn đề công vụ (ACCSM+3). Tại Hội nghị ACCSM+3 lần thứ 2 vào ngày 29 tháng 10 năm 2010 tại Luang Prabang, Lào, các nước đã thông qua Tuyên bố chung Luang Prabang về Hợp tác Công vụ ASEAN+3, được các Lãnh đạo ghi nhận tại Hội nghị Cấp cao ASEAN+3 lần thứ 13 vào ngày 29 tháng 10 năm 2010 tại Hà Nội.

Hợp tác kinh tế-thương mại và tài chính

Hợp tác tài chính và tiền tệ ASEAN+3 đạt được nhiều tiến triển ổn định và tập trung vào thực hiện Đa phương hóa Sáng kiến ​​Chiềng Mai (CMIM) và Sáng kiến ​​thị trường trái phiếu Châu Á (ABMI). Tại Hội nghị Bộ trưởng Tài chính ASEAN+3 (AFMM+3) lần thứ 14 vào tháng 04, 2011 tại Hà Nội, các Bộ trưởng đã thông qua "Hướng dẫn hoạt động Nâng cao hiệu quả của CMIM", nhằm hướng dẫn hoạt động cho các giao dịch hoán đổi tiền tệ theo Hiệp định CMIM. Cơ chế Đầu tư Bảo lãnh Tín dụng (CGIF) và Diễn đàn Thị trường Trái phiếu ASEAN+3 (ABMF) (trong khuôn khổ ABMI) đã góp phần phát triển thị trường trái phiếu hoạt động hiệu quả trong khu vực. Kể từ khi bắt đầu hoạt động vào năm 2003, ABMI đã thúc đẩy việc sử dụng các khoản tiết kiệm lớn và góp phần gia tăng đầu tư trong khu vực. Các Bộ trưởng giao nhiệm vụ cho các quan chức cao cấp và các Phó Thống đốc Ngân hàng Trung ương ASEAN+3 để thảo luận về nâng cao hơn nữa hiệu quả ABMI, tập trung vào mục tiêu và phạm vi của nó, bao gồm thị trường vốn và khuôn khổ thể chế.

Hợp tác thương mại giữa ASEAN với ba nước +3 phát triển mạnh mẽ. Trong năm 2010, tổng giá trị thương mại tăng 28,9% với số tiền 533,3 tỷ đôla, cao hơn mức trước suy thoái năm 2009. Xuất khẩu và nhập khẩu lần lượt tăng 34,9% và 23,5%. Tổng thương mại với các nước +3 chiếm 26,1% trong tổng giá trị thương mại của ASEAN trong 2010.

Tổng số vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) từ các nước +3 vào ASEAN đang có xu hướng gia tăng, tăng đột biến 62,4% từ 9,2 tỷ trong năm 2009 lên đến 14,9 tỷ USD trong năm 2010. FDI từ các nước +3 chiếm 1/5 của tổng số FDI vào ASEAN trong 2010.

Hợp tác năng lượng ASEAN+3 cũng đạt được những tiến triển tích cực. Hội nghị Bộ trưởng Năng lượng ASEAN+3 lần thứ 8 ngày 20 tháng 9 2011 tại Jerudong, Brunei Darussalam đã cam kết tăng cường hợp tác năng lượng nhằm mục tiêu đảm bảo một tương lai năng lượng bền vững cho khu vực. Hội nghị Bộ trưởng Năng lượng ASEAN+3 lần thứ 9 sẽ được triệu tập vào năm 2012 tại Campuchia.

Tại Hội nghị Bộ trưởng Nông Lâm nghiệp ASEAN+3 (AMAF+3) ASEAN lần thứ 11 vào ngày 07 tháng 10 năm 2011, các Bộ trưởng hoan nghênh việc xây dựng Khuôn khổ Chiến lược Hợp tác ASEAN+3 (APTCS) bao gồm 6 Lĩnh vực chiến lược, gồm Tăng cường An ninh lương thực, Phát triển năng lượng đa dạng sinh học, Quản lý rừng bền vững, Giảm thiểu và ứng phó với biến đổi khí hậu, Thú y và các vấn đề phối hợp kiểm soát dịch bệnh. Các Bộ trưởng cũng đã thông qua Chiến lược toàn diện về an ninh lương thực và phát triển năng lượng sinh học nhằm mục tiêu hỗ trợ hợp tác đa ngành giữa các nước ASEAN+3 trong việc đảm bảo an ninh lương thực lâu dài và phát triển năng lượng sinh học. Đáng chú ý, Hội nghị này đã ký Hiệp định dự trữ gạo khẩn cấp ASEAN+3 (APTERR), góp phần xây dựng một cơ chế thường trực ứng phó với các yêu cầu khẩn cấp và đạt được mục đích nhân đạo, bảo đảm an ninh lương thực ở khu vực.

Trong bối cảnh suy thoái kinh tế toàn cầu gần đây, lượng khách du lịch từ các nước ASEAN+3 trong năm 2010 vẫn dao động ở mức hơn 101 triệu lượt người, tăng 14,40% so với năm 2009. Du lịch nội khối ASEAN+3 tiếp tục là một thị trường nguồn quan trọng cho toàn vùng, với hơn 57 triệu lượt khách.

Hợp tác trong công nghệ thông tin và truyền thông (ICT) đang tiến triển tốt. Tại Hội nghị Bộ trưởng Công nghệ Thông tin và Viễn thông ASEAN+3 (TELMIN +3) trong tháng 1 năm 2011, các Bộ trưởng +3 đã nhất trí thúc đẩy hợp tác chặt chẽ hơn với ASEAN và cam kết tiếp tục cung cấp kỹ thuật cũng như hỗ trợ tài chính nhằm thực hiện hiệu quả Kế hoạch tổng thể ASEAN về ICT (AIM2015) và các biện pháp ICT trong Kế hoạch Tổng thể Kết nối ASEAN.

Tại Hội nghị Cấp cao ASEAN+3 lần thứ 13 tháng 10 năm 2010 tại Hà Nội, các Lãnh đạo cam kết tăng cường kết nối giao thông vận tải trong ASEAN cũng như giữa các nước ASEAN+3 và trông đợi sớm hiện thực hóa Hiệp định Đa phương ASEAN về Tự do hóa hoàn toàn Dịch vụ hành khách hàng không (MAFLPAS) và Kế hoạch Chiến lược Giao thông vận tải ASEAN (ASTP) 2011-2015.

Trong Tuyên bố chung thứ hai về Hợp tác Đông Á (Singapore, 11/2007), Lãnh đạo ASEAN+3 đã thông qua việc lập Quỹ Hợp tác ASEAN+3 (APTCF). Mục đích của Quỹ là tập trung nguồn lực hỗ trợ triển khai các biện pháp trong Kế hoạch Công tác ASEAN+3 2007-2017 và tài trợ cho các dự án hợp tác khác trong khuôn khổ ASEAN+3. Hội nghị Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN+3 (Singapore, tháng 7/2008) đã chính thức khai trương Quỹ Hợp tác ASEAN+3 với tổng số tiền ban đầu là 3 triệu USD, trong đó mỗi nước +3 đóng 900.000 USD và ASEAN đóng 300.000 USD (được trích từ Quỹ Phát triển ASEAN). Đây là lần đầu tiên ASEAN đóng góp tiền cho một quỹ hợp tác với các đối tác bên ngoài. Hội nghị Ngoại trưởng ASEAN+3 (Phu-ket, tháng 7/2009) đã ghi nhận việc hoàn tất đóng góp tài chính cho Quỹ Hợp tác ASEAN+3.

Hợp tác văn hóa xã hội

Hợp tác văn hóa xã hội ASEAN+3 đạt nhiều tiến triển tích cực, đặc biệt trong các lĩnh vực như môi trường, quản lý lao động, y tế cộng đồng, phụ nữ, văn hóa và nghệ thuật, khoa học và công nghệ, phát triển nông thôn và xoá đói giảm nghèo, phúc lợi xã hội và phát triển, thông tin, giáo dục và thiên tai.

Về lĩnh vực y tế, các nước cũng thông qua Chương trình Bệnh truyền nhiễm mới xuất hiện (EID) ASEAN+3 hướng tới nâng cao sự sẵn sàng và năng lực của khu vực qua các biện pháp hội nhập để ngăn ngừa, giám sát và phản ứng kịp thời với các dịch bệnh lây truyển nổi lên, bao gồm SARS và dịch cúm gia cầm. Để đối phó với việc nổ ra của Dịch cúm A(H1N1), các Bộ trưởng Y tế ASEAN+3 nhấn mạnh cần có những hành động khẩn cấp vững chắc để ngăn ngừa và quản lý dịch cúm A(H1N1), các Bộ trưởng cam kết một số hành động ở cấp quốc gia và cũng để thúc đẩy hợp tác ở cấp khu vực, ngoài ra, bằng cách đảm bảo việc chia sẻ dữ liệu và thông tin về các tình hình dịch bệnh hiệu quả và nhanh chóng. Hội nghị Cấp cao ASEAN+3 lần thứ 12 kêu gọi các Bộ trưởng Y tế ASEAN+3 tăng cường các nỗ lực để thực hiện các biện pháp tập thể và hành động chung như được thông qua tại Hội nghị Đặc biệt của Bộ trưởng Y tế ASEAN+3 về Dịch bệnh A (H1N1) vào ngày 8/5/2009 tại Băng-cốc. Các Lãnh đạo ghi nhận tiến triển của Chương trình Các bệnh Truyền nhiễm mới xuất hiện (EID) ASEAN+3 Giai đoạn II, đã giúp củng cố hợp tác chặt chẽ hơn để chuẩn bị cho các mối đe dọa trong tương lai về dịch bệnh nổ ra.

Hội nghị các Bộ trưởng Phụ trách về Thông tin ASEAN+3 lần đầu tiên (AMRI+3) đã diễn ra vào ngày 6/11/2009 tại Vientiane, Lào. Hội nghị chính thức đánh dấu khởi đầu hợp tác trong lĩnh vực thông tin giữa các nước ASEAN+3. Các bộ trưởng cùng chung quan điểm rằng hợp tác thông tin và truyền thông giữa ASEAN và các nước +3 sẽ tiến tới tầm cao mới với việc tổ chức hội nghị AMRI+3, góp phần thúc đẩy hiểu biết tốt hơn giữa các nước ASEAN+3 và củng cố xây dựng cộng đồng trong khu vực. Tại hội nghị, các Bộ trưởng giao cho các quan chức xây dựng Kế hoạch công tác Nâng cao hợp tác ASEAN+3 về Thông tin và Truyền thông để trinhg Hội nghị AMRI+3 lần 2 năm 2012 xem xét và ghi nhận.

Về phúc lợi xã hội và phát triển, hợp tác ASEAN+3 tập trung vào các lĩnh vực ưu tiên sau: thúc đẩy một cộng đồng xã hội quan tâm lẫn nhau ở Đông Á, phát triển các chính sách và chương trình nhằm giải quyết xu hướng đang nổi lên về một xã hội đang lão hóa, thúc đẩy các biện pháp cộng đồng để tiến hành hoạt động dịch vụ xã hội và chăm nom tới người già và người tàn tật, và chú ý tới phát triển nguồn nhân lực trong xã hội.

Hợp tác môi trường ASEAN+3 tập trung vào các lĩnh vực đặc biệt như là đa dạng sinh học, biến đổi khí hậu, giáo dục môi trường, quản lý nguồn nước, thúc đẩy công nghệ tốt cho môi trường và sản xuất sạch hơn, và quản lý chất thải cứng độc hại.

Hội nghị không chính thức ASEAN+3 về Giáo dục (ASED +3) đã được tổ chức vào ngày 18 tháng 07 năm 2011 tại Ba-li, In-đô-nê-xi-a, thảo luận hướng tương lai hợp tác giáo dục ASEAN+3, tập trung vào đảm bảo chất lượng phát triển nguồn nhân lực, đẩy mạnh giáo dục cơ bản có chất lượng và hướng tới hoàn thành các Mục tiêu Phát triển Thiên niên kỷ (MDGs) liên quan đến giáo dục, các biện pháp cải thiện kỹ năng đọc cho trẻ em, hợp tác giáo dục bậc cao, giáo dục cho tất cả mọi người, và hợp tác nghiên cứu. Các Bộ trưởng trông đợi Hội nghị Bộ trưởng Giáo dục ASEAN+3 lần đầu tiên sẽ được tổ chức vào năm tới 2012.