Quan hệ đối thoại ASEAN-Niu Dilân
10:01 14/08/2020

Niu Di-lân đã trở thành đối tác đối thoại của ASEAN vào năm 1975. Niu Di-lân, cùng với Úc và Nhật Bản, nằm trong số các đối tác đối thoại đầu tiên tổ chức Hội nghị Cấp cao với ASEAN vào năm 1977.

Quan hệ ASEAN-Niu Di-lân đã tăng cường qua các lĩnh vực cùng có lợi và có lợi thế so sánh của cả hai bên. Quan hệ đối tác đối thoại giữa ASEAN và Niu Di-lân đã góp phần xây dựng sự tôn trọng và tin tưởng lẫn nhau, láng giềng tốt, và phụ thuộc lẫn nhau và cùng có lợi.

Hội nghị Cấp cao Kỷ niệm ASEAN-Úc và Niu Di-lân đã được tổ chức vào tháng 11/2004 tại Viên-Chăn để kỷ niệm 30 năm quan hệ đối thoại ASEAN-Úc-Niu Di-lân.

Sáu năm sau Hội nghị Cấp cao Kỷ niệm 30 năm quan hệ đối thoại với ASEAN được tổ chức cùng với Úc, ASEAN và Niu Di-lân đã tổ chức Hội nghị Cấp cao Kỷ niệm ASEAN-Niu Di-lân để đánh dấu kỷ niệm 35 năm thiết lập quan hệ đối thoại ASEAN-Niu Di-lân bên lề Hội nghị Cấp cao ASEAN lần thứ 17 tại Hà Nội, tháng 10/2010.

Hợp tác Chính trị-An ninh

Niu Di-lân đều tham gia vào các cuộc họp thường kỳ với ASEAN, bao gồm Diễn đàn Khu vực ASEAN (ARF), Quan hệ kinh tế gần gũi hơn (CER), Hội nghị Bộ trưởng quốc phòng ASEAN mở rộng (ADMM+), các Hội nghị Ngoại trưởng ASEAN-Niu Di-lân (PMC), Đối thoại ASEAN-Niu Di-lân (họp 18 tháng/lần, cấp Tổng Vụ trưởng, Bộ Ngoại giao) và các cuộc họp của Ủy ban quản lý chung ASEAN-Niu Di-lân (JMC) (Ủy ban đại diện các nước tại ASEAN và Niu Di-lân), qua đó ASEAN và Niu Di-lân sẽ kiểm điểm tình hình chính trị-an ninh, kinh tế và các hợp tác phát triển mà hai bên cùng quan tâm, cũng như định hướng hợp tác tương lai.

ASEAN và Niu Di-lân duy trì hợp tác chính trị - an ninh kể từ khi thành lập quan hệ đối tác đối thoại.  Niu Di-lân đã tham gia Hiệp ước Thân thiện và Hợp tác ở Đông Nam Á (TAC) vào ngày 28/07/2005 tại Viên-Chăn, Lào, thể hiện cam kết với hòa bình và an ninh khu vực và ASEAN.

Trong cuộc chiến chống khủng bố quốc tế, hai bên đã ký Tuyên bố chung ASEAN-Niu Di-lân chống khủng bố quốc tế ngày 29/07/2005 tại Viên-Chăn, Lào. ASEAN và Niu Di-lân cũng đã nhất trí về chương trình làm việc để thực hiện Tuyên bố này.

Niu Di-lân cũng tham gia vào Hội nghị Cấp cao Đông Á (EAS), do ASEAN khởi xướng.

Quan hệ đối tác ASEAN-Niu Di-lân đã đạt một cột mốc quan trọng với việc thông qua Tuyên bố chung ASEAN-Niu Di-lân về Đối tác toàn diện giai đoạn 2010-2015 và Kế hoạch Hành động thực hiện Tuyên bố chung tại  Hội nghị Ngoại trưởng ASEAN-Niu Di-lân lân ngày 22/07/2010 tại Hà Nội.

Hợp tác Kinh tế

Tổng thương mại giữa ASEAN và Niu Di-lân trong năm 2010 là 6,75 tỷ USD, tăng so với 5,3 tỷ USD trong năm 2009. Về đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI), dòng vốn từ Niu Di-lân tới các nước thành viên ASEAN là 239 triệu USD trong năm 2009, chiếm khoảng 0,6% của tổng số vốn đầu tư nước ngoài trong khu vực. Chỉ số thống kê thương mại và đầu tư có thể được truy cập thông qua địa chỉ http://www.asean.org/22122.htm.

Tổng số khách du lịch từ Niu Di-lân đến ASEAN trong thời kỳ 2007-2009 là 883.000 khách

ASEAN và Úc và Niu Di-lân đã lập cơ chế tham vấn giữa các Bộ trưởng Kinh tế ASEAN và Úc và Niu Di-lân từ năm 1995. Năm 2000, các Bộ trưởng Kinh tế ASEAN-Úc-Niu Di-lân đã quyết định lập Khuôn khổ Đối tác Kinh tế gần gũi hơn AFTA-CER CEP với mục tiêu chính là tăng gấp đôi thương mại và đầu tư hai bên vào năm 2010. Hội nghị thường niên tham vấn Bộ trưởng Kinh tế ASEAN-Úc-Niu Di-lân (AEM-CER) là diễn đàn cấp cao nhất thảo luận đưa ra các chính sách thương mại và thúc đẩy đối tác chặt chẽ hơn giữa ASEAN-Úc-Niu Di-lân.

Các nhà Lãnh đạo ASEAN và Niu Di-lân tại Hội Cấp cao Kỷ niệm ASEAN-Úc-Niu Di-lân ngày 30/11/2004 đã nhất trí tăng cường hơn nữa quan hệ đối tác kinh tế ASEAN-Úc và Niu Di-lân qua việc khởi động đàm phán về Khu vực tự do thương mại ASEAN-Úc-Niu Di-lân (AANZFTA). Theo đó, Ủy ban đàm phán thương mại ASEAN-Úc và Niu Di-lân (AANZTNC) đã được thành lập bởi các tham vấn Quan chức cao cấp về Kinh tế ASEAN-Úc-Niu Di-lân (SEOM-CER) để thực hiện các cuộc đàm phán về AANZFTA.

Ngày 27/02/2009 tại Cha-am/Hua Hin, Thái Lan, Bộ trưởng Kinh tế ASEAN và CER (Úc và Niu Di-lân) đã ký Hiệp định thành lập Khu vực tự do thương mại ASEAN-Úc-Niu Di-lân (Hiệp định AANZFTA). Hiệp định AANZFTA là hiệp định tự do thương mại khu vực với khu vực đầu tiên đối với cả ASEAN và Úc và Niu Di-lân. Đây cũng là Hiệp định tự do thương mại thứ tư của ASEAN với các đối tác đối thoại (sau Trung Quốc, Hàn Quốc và Nhật Bản) và là hiệp định đầu tiên tiên mà Úc và Niu Di-lân cùng nhau đàm phán với các nước khác.

Hiệp định AANZFTA có hiệu lực từ ngày 01/01/2010 và hiện đang được thực hiện bởi tất cả các Bên, trừ Indonesia (Campuchia có hiệu lực vào ngày 4/1/2011 và Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào ngày 01/01/2011. Indonesia, phê chuẩn AANZFTA ngày 06/05/2011, và vẫn trong quá trình ban hành các quy phạm pháp luật. Indonesia sẽ thực hiện các cam kết thuế quan của mình khi các quy phạm pháp luật trên được ban hành). Theo AANZFTA, thuế quan dần được giảm vào ngày 01/01/2010 với tự do thương mại được thực hiện đầy đủ vào năm 2015. Các thành viên mới hơn của ASEAN như Cam-pu-chia, Lào, Myanmar và Việt Nam sẽ có khung thời gian thực hiện Hiệp định dài hơn.

Thông qua Hiệp định AANZFTA, ASEAN, Úc và Niu Di-lân tạo ra một khu vực tự do thương mại với hơn 600 triệu người và tổng GDP 2,7 nghìn tỷ USD. Trong khu vực (ASEAN, Úc và Niu Di-lân) thương mại đã tăng trưởng ở mức trung bình khoảng 16% mỗi năm kể từ khi bắt đầu các cuộc đàm phán FTA vào năm 2005. Với việc gỡ bỏ các rào cản thương mại và đầu tư theo Hiệp định AANZFTA, thương mại và đầu tư trong khu vực sẽ sẽ tiếp tục tăng trưởng và mở rộng. Theo đó, Úc và Niu Di-lân trở thành đối tác thương mại lớn thứ sáu của ASEAN. ASEAN trở thành đối tác thương mại lớn thứ hai của Úc và lớn thứ ba của Niu Di-lân.

Tại Hội nghị Ngoại trưởng ASEAN-Niu Di-lân (PMC) (Bali, Indonesia, 07/2011), các Bộ trưởng ASEAN và Niu Di-lân ghi nhận những tín hiệu khả quan từ khi Hiệp định AANZFTA có hiệu lực, hai bên mong muốn hiệp định này sẽ sớm được thực hiện đầy đủ. Ghi nhận cuộc họp đầu tiên của Diễn đàn Đối tác Hội nhập ASEAN-Úc-Niu Di-lân (ASEAN-CER) (Kuala Lumpur, 25/06/2011) nhằm mục tiêu tạo điều kiện cho tiến trình hội nhập ASEAN.

Hợp tác phát triển

Tháng 7/2002, Niu Di-lân đã thành lập Cơ quan Phát triển Quốc tế (NZAID), hoạt động độc lập với Bộ Ngoại giao để quản lý viện trợ, với trọng tâm là trợ giúp xoá đói giảm nghèo, phát triển bền vững, đóng vai trò quan trọng hỗ trợ xây dựng năng lực và kỹ thuật cho ASEAN, bao gồm cả hỗ trợ cho Sáng kiến ​​Hội nhập ASEAN (IAI). Trong đó, các hợp tác được đề xuất trong lĩnh vực vệ sinh và kiểm dịch thực vật (SPS), hải quan, phát triển doanh nghiệp vừa và nhỏ (SME), đo lường và tiêu chuẩn. Bước đầu, ODA dành cho chương trình này là 125 triệu đô Niu Di-lân, chủ yếu ưu tiên cho các nước ở Thái Bình Dương. Tuy vậy, châu Á và ASEAN vẫn là những khu vực quan trọng trong chính sách của Niu Di-lân và NZAID đã triển khai chương trình làm việc khung 5 năm với In-đô-nê-xi-a và Phi-líp-pin, và tương tự chương tình dành cho Việt Nam, Lào, Cam-pu-chia cũng sẽ được hoạch định.

Tại cuộc họp Uỷ ban Quản lý chung (JMC) lần thứ 8 (5/2003), ASEAN và Niu Di-lân đã đưa ra Dự thảo khung tham vấn cho các vấn đề chính sách về thương mại và phát triển, trong đó nhất trí sẽ triển khai chương trình kế hoạch một năm tập trung vào 4 lĩnh vực: hải quan, vệ sinh thực phẩm, SMEs và xúc tiến thương mại. Chương trình này cũng nhằm tăng cường AFTA-CER (gồm Úc và Niu Di-lân), hỗ trợ hội nhập kinh tế ASEAN và việc triển khai IAI.

Tại cuộc họp Đối thoại ASEAN- Niu Di-lân lần thứ 16 tại Wellington ngày 13/9/2004, Niu Di-lân đã đưa ra chương trình Chiến lược hợp tác Châu Á mới do NZAIDS triển khai với tổng cam kết hơn 245 triệu đô Niu Di-lân trong năm tài chính 2003/2004, tập trung hỗ trợ đáp ứng các nhu cầu cơ bản của người nghèo, phát triển bền vững, bình đẳng, công bằng và an toàn cho khu vực châu Á và Thái Bình Dương.

Tại Hội nghị Cấp cao Kỷ niệm ASEAN-Úc-Niu Di-lân tháng 11/2004, các nhà Lãnh đạo đã nhất trí tăng cường hợp tác trong phát triển nguồn nhân lực thông qua việc thúc đẩy hơn nữa mối liên kết khu vực giáo dục cũng như trong phòng, chống sự lây lan của các bệnh truyền nhiễm, như HIV/AIDS, SARS, cúm gia cầm cúm và AH1N1.

Tại cuộc họp Đối thoại ASEAN - Niu Di-lân lần thứ 18 tại Niu Di-lân (6/2010), Niu Di-lân thông báo đã hỗ trợ hơn 37 triệu đô Niu Di-lân triển khai các dự án hợp tác trong giai đoạn 2006-2010, thực hiện 8 chương trình hợp tác với ASEAN trong các lĩnh vực thu hẹp khoảng cách phát triển và xây dựng Cộng đồng 2015; sẵn sàng hỗ trợ ASEAN triển khai Kế hoạch Công tác IAI và Sáng kiến Kết nối ASEAN.

Tại Hội nghị Ngoại trưởng ASEAN-Niu Di-lân (PMC) (22/07/2010, Hà Nội), ASEAN và Niu Di-lân ghi nhận rằng các hoạt động đã được triển khai trong Khuôn khổ hợp tác ASEAN-Niu Di-lân giai đoạn 2006-2010, đồng thời nhất trí tăng cường hợp tác trong nhiều lĩnh vực, bao gồm giáo dục-đào tạo, du lịch,  tăng cường năng lực, giao lưu nhân dân, kiểm soát rủi ro thảm họa, biến đổi khí hậu, quản lý thiên tai, thương mại và đầu tư cũng như liên kết khu vực, an ninh năng lượng, an ninh lương thực…

Kế hoạch hành động đề ra cách thức chi tiết và các biện pháp để triển khai Tuyên bố chung ASEAN-Niu Di-lân về Quan hệ đối tác toàn diện. Kế hoạch hành động được xem như một kế hoạch tổng thể để mở rộng và làm sâu sắc thêm quan hệ đối thoại ASEAN-Niu Di-lân theo cách cùng có lợi với quan điểm tăng cường đối tác toàn diện vì hòa bình, thịnh vượng và phát triển trong khu vực.

Nhân dịp Cấp cao-17 tại Hà Nội (ngày 30/10/2010), Cấp cao Kỷ niệm ASEAN- Niu Di-lân đã được tổ chức (đây là cấp cao đầu tiên giữa 2 bên, không tổ chức chung với Úc). Tại đây, hai bên nhất trí sẽ tăng cường hợp tác về giáo dục, trao đổi nhân dân, sinh viên, quản lý thiên tai và ứng phó khẩn cấp… theo đó Niu Di-lân khẳng định cam kết đối với 4 sáng kiến đã nêu ở PMC+1 hợp tác với ASEAN trong khuôn khổ triển khai Quan hệ Đối tác toàn diện, gồm: (i) Chương trình học bổng ASEAN- Niu Di-lân (cấp 170 học bổng hằng năm trong vòng 5 năm tới), (ii) Chương trình trao đổi Lãnh đạo doanh nghiệp trẻ, (iii) Chương trình Quản lý nguy cơ thảm họa; và (iv) Ngoại giao Nông nghiệp; và cam kết tài trợ 98,6 triệu đô-la để triển khai các sáng kiến này.